MIEJSCA PAMIĘCI NARODOWEJ NA TERENIE GMINY MICHAŁÓW

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
25 czerwca 2015

Druga wojna światowa ( 1939-1945) i okupacja hitlerowska zapisały szczególną kartę w dziejach naszego regionu. Położona w centrum kraju ziemia kielecka należała do znaczniejszych ośrodków konspiracji i ruchu oporu. Bój o niepodległość stał się udziałem żołnierzy Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, Gwardii i Armii Ludowej oraz wielu mniejszych ugrupowań.

W pierwszych dniach września 1939 r. na Kielecczyznę wkroczyły zmotoryzowane kolumny Wehrmachtu. Od Przedborza i Sulejowa wtargnęły jednostki 10 Armii gen. Waltera von Reichenau, przez Koniecpol i Szczekociny szedł XV Korpus Lekki, od południa przedostały się jednostki VIII Korpusu Artylerii z 14 Armii gen. Buscha. Rządy niemieckich władz wojskowych trwały ponad miesiąc. 26 października 1939 r. z części ziem polskich, które nie zostały wcielone bezpośrednio do Rzeszy , utworzono Generalne Gubernatorstwo. Według podziału wprowadzonego przez Niemców składało się ono z czterech dystryktów: warszawskiego, krakowskiego, lubelskiego i radomskiego. Te zaś zostały podzielone na powiaty. Nasza gmina znalazła się w dystrykcie krakowskim.
Jeszcze nie przebrzmiały echa wrześniowych bitew i potyczek, gdy jesienią 1939 roku zaczęły w naszym regionie powstawać organizacje konspiracyjne. Niemcy krwawo rozprawiali się z polskim ruchem oporu. Kulminacja tych działań nastąpiła w 1943 roku i wymierzona była głównie w mieszkańców wsi. W połowie 1944 roku Niemcy zgromadzili na okupowanych ziemiach polskich około 50 dywizji wojska, a także wiele jednostek i oddziałów pomocniczych, ochrony transportu, łączności , inżynieryjno-budowlanych. Okupant nie czuł się bezpieczny , a jego poczynaniom towarzyszyła atmosfera niepokoju. W obawie przed wybuchem ogólnonarodowego powstania komendant policji bezpieczeństwa wydał rozkaz przeprowadzenia masowych aresztowań i egzekucji. Niemcy opuścili Kielecczyznę w styczniu 1945 roku.
Śladami pamięci o latach wojny i okupacji hitlerowskiej w naszym regionie, pamięci o poległych, pomordowanych, zamęczonych w obozach, walczących z bronią w ręku, są pomniki, tablice , płyty pamiątkowe, krzyże. To miejsca narodowej pamięci, które winniśmy otaczać czcią, zarówno okazałe pomniki jak i samotne krzyże i bezimienne groby pomordowanych.


MICHAŁÓW

Na cmentarzu parafialnym znajduje się mogiła nieznanego żołnierza Wojska Polskiego  .
W czasie bitwy pod Broniną 9 września 1939 r. grupa żołnierzy polskich z Armii "Kraków" dostała się do niewoli niemieckiej. Jeden z nich o nieustalonym nazwisku został zamordowany w Michałowie przez żołnierzy Wehrmachtu. Na grobie widnieje napis:

ŻOŁNIERZ WOJSKA POLSKIEGO
ZAMORDOWANY BESTIALSKO
PRZEZ HITLEROWCÓW
4 IX 1939 ROKU W MICHAŁOWIE
CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI
DNIA 15 V 1979 R.


GÓRY


W latach okupacji w lesie w pobliżu Gór znajdowało się miejsce straceń hitlerowskiej żandarmerii z Pińczowa. Niemcy rozstrzeliwali tutaj osoby aresztowane na terenie powiatu pińczowskiego .W jednej z egzekucji - 9 września 1943 roku-stracono rodzinę Szałowskich, której członkowie należeli do PPR. Na cmentarzu parafialnym znajduje się nagrobek z metalowym orłem i następującym napisem na marmurowej tablicy:


" Rodzina Szałowskich
Andrzej lat 56 ojciec
Jerzy lat 22 syn
Krystyna lat 19 córka
Franciszek lat 43 szwagier
Członkowie
AL.
Zamordowani przez hitlerowców
Dnia 9.09.1943 roku w Górach
Cześć ich pamięci
Góry dnia 15.07.1979


KOŁKÓW


W lesie pod Kołkowem usytuowana była baza oddziału partyzanckiego GL "Mnich". Dnia 13 lutego 1943 r. prowokator ,który przedostał się w szeregi oddziału, wrzucił granat do partyzanckiego szałasu. Od wybuchu zginęło dwóch gwardzistów Franciszek Szwaja i Bolesław Skucha, kilku innych zostało rannych.  
Szałas (podstawa 210 x 700 cm, wys.160 cm) można zobaczyć w głębi lasu, przy wsi, zbudowany jest z nieokorowanych pni i połowizn sosnowych na betonowej podłodze, pod którą znajduje się ziemianka. W betonie wyryte napisy :


"ZBUDOWANO 7.I.1943.
BUDOWALI
Józef Ślązak-komendant
Marian Borycki "Kruk"
Ludwik Borczyk
Tadeusz Grochal "Biały"
Mieczysław Korbas "Buła"
Tadeusz Ruski
Władek Ruski
Gienek Staszowski
Gustek
Lolek
TU ZGINĘLI
13 II 1943
Franciszek Szwaja
Bolesław Skucha.

Szałas zrekonstruowany w 1980 r.


Na 12 października 1943 r. dowództwo Miechowskiego Okręgu GL wyznaczyło koncentrację swoich oddziałów w lasach chroberskich, w pobliżu Kołkowa. O spodziewanej odprawy jednak nie doszło, ponieważ wczesnym rankiem las został otoczony przez silne oddziały niemieckie, uzbrojone w czołgi i artylerię. W tej sytuacji zarządzono przebijanie się gwardzistów przez pierścień okrążenia. Po pięciu godzinach walk partyzanci wydostali się z terenu obławy tracąc 4 poległych i 7 rannych. Oddział "Tadka Białego" (Tadeusz Grochal) przebił się w lasy jędrzejowskie, a pozostałe dwa oddziały przybyły na koncentrację "Siekiery" (Jan Szwaja) i "Zygmunta" (Zygmunt Fajnsztat) nadal operowały na terenie powiatu pińczowskiego. W czasie walk pod Kołkowem zabito kilkunastu hitlerowców.  Następnego dnia, 12 października w odwet za poniesione straty Niemcy zamordowali 11 mieszkańców wsi. Ofiary zbrodni pochowano na cmentarzu w Górach . 
Przy polnej drodze, za wsią, na samym skraju lasu stoi pomnik z bloku piaskowca a na nim wyryte następujące słowa:


KU CZCI
POLEGŁYM
W WALCE
Z FASZYZMEM
KOŁKÓW 1943.


SĘDOWICE


W dniach 18 i 27 listopada 1943 r. hitlerowscy policjanci z Jędrzejowa rozstrzelali w pobliżu Sędowic 12 mieszkańców wsi Wrocieryż i Przezwody, podejrzanych o działalność w ruchu oporu. Zwłoki ofiar pochowano na cmentarzu parafialnym we Wrocieryżu.
Przy skrzyżowaniu drogi Michałów - Niegosławice z drogą lokalną, na polu uprawnym stoi pomnik ofiar egzekucji w 1943 r.  wykonany z bloków piaskowca. Na tablicy możemy przeczytać taką inskrypcję:


W HOŁDZIE OFIAROM
ZAMORDOWANYM
PRZEZ
HITLEROWSKIEGO
OKUPANTA
 W LATACH 1939-1945
SPOŁECZEŃSTWO GROMADY
SĘDOWICE
DN. 16 LIPCA 1972 R.


WROCIERYŻ


Na miejscowym cmentarzu znajduje się grób trzech osób z rodziny Genzlów pochodzących ze wsi Tur, a zamordowanych przez żandarmerię w Wolicy w lipcu 1943 r.
W osobnej mogile spoczywa Jan Mitręga "Dzik" oficer BCh,  komendant Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa, który zginął w nocy 9 VI 1944 r. w okolicach Wrocieryża ostrzelany przypadkowo przez patrol partyzancki. Na grobach umieszczono napisy:


ZA DUSZE Ś.P.
JÓZEFA PELAGII I JANA
GENZLÓW
ZAMORDOWANYCH PRZEZ NIEMCÓW
D. 31 LIPCA 1943 R.
PROSZĄ O WESTCHNIENIE DO BOGA

ŻOŁNIERZ BCH
D-CA ODDZ.DYW.K.B.
POR. JAN MITRĘGA PS."DZIK''
ZGINĄŁ BOCHATERSKĄ ŚMJERCIĄ
W WALCE Z NAJEŹDŹCĄ HITLEROWSKIM
W II WOJNIE ŚWIATOWEJ
CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI
KPŁA ZBOWiD
SĘDOWICE
I WODZISŁAW
10 X 1976

ALOJZY DĘBIEC
ŻYŁ LAT 26
SYN IZYDORA I JÓZEFY KLASIŃSKIEJ
ROZSTRZELANY DN.
27 V 1944
PRZEZ BANDĘ LESKA
W TURZE
 CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI
FUNDOWAŁ BRAT TADEUSZ

 

opracowała: Agnieszka Wójcik

Michałów wrzesień 2004

 

Odwiedzin:  475267Osób Online: 15